ගැහැනු සහ පිරිමි දරුවන්ගේ දෙමාපියන් සඳහා මඟපෙන්වීමක්
ඔසප් වීම ගැන ඉගෙන ගැනීමෙන් දරුවන්ට තමන්ගේ ශරීරය තේරුම් ගන්නත්, අනෙක් අයට සැලකිල්ලෙන් සලකන්නත් පුළුවන්.
ඔබේ දරුවාට ඔසප් වීම සිදු වුණත් නැතත්, ඒ ගැන ලැජ්ජාවක්, බයක් හෝ හානිකර අදහස් නැතිව වැඩෙන්න ඔබට උදව් කරන්න පුළුවන්.
- මේ මාතෘකාව වැදගත් ඇයි?
ඔසප් වීම සාමාන්‍ය ශාරීරික ක්‍රියාවලියක්. ඒත් ඔසප් වීම නිසා කෙනෙකු අපිරිසිදු වෙනවා, දුර්වල වෙනවා හෝ එදිනෙදා කටයුතු කරන්න බැහැ කියන අදහස් දරුවන්ට අහන්න ලැබෙන්න පුළුවන්.
විහිළු කිරීම, රහසක් ලෙස තබාගැනීම සහ ලැජ්ජාවට පත් කිරීම නිසා ප්‍රශ්න අහන්න හෝ සහාය ලබාගන්න අපහසු වෙන්න පුළුවන්.
වැඩිහිටියන් හැසිරෙන ආකාරයෙන් දරුවන් ඉගෙන ගන්නවා. මව, පියා සහ අනෙක් රැකබලා ගන්නන් ඔසප් වීම ගැන පහසුවෙන් කතා කරන විට, වෙනත් සෞඛ්‍ය මාතෘකා වගේම මේ ගැනත් සැලකිල්ල සහ ගෞරවය අවශ්‍ය බව දරුවන් ඉගෙන ගන්නවා.
පිරිමි දරුවන්ටත් ඔසප් වීම ගැන නිවැරදි තොරතුරු අවශ්‍යයි. කෙනෙකු අත්විඳින දේ තේරුම් ගැනීමෙන් සැලකිලිමත් සහෝදරයෙකු, යාලුවෙකු හෝ සහකරුවෙකු වෙන්න පුළුවන්.
- කතාබහ ආරම්භ කරන්නේ කොහොමද?
මේ ගැන වරින්වර කතා කරන්න. හැම දෙයක්ම එකවර පැහැදිලි කරන්න අවශ්‍ය නැහැ.
Bakteens ලිපිය එකට කියවන විට හෝ ඔසප් වීමේදී භාවිත කරන දේවල් මිලදී ගන්නා විට කතාව ආරම්භ කරන්න පුළුවන්:
- “ඔසප් වීම ගැන ඉස්කෝලේදී මොනවද ඉගෙන ගත්තේ?”
- “ඔසප් වීම ගැන ඔයාට තේරුම් ගන්න අමාරු දෙයක් අහන්න ලැබිලා තියෙනවද?”
- “කෙනෙකුට පෑඩ් එකක් අවශ්‍ය වුණාම ඉස්කෝලේ අය කොහොමද ප්‍රතිචාර දක්වන්නේ?”
- “යාලුවෙකුගේ ඇඳුමේ ඔසප් ලේ පැල්ලමක් තිබුණොත් ඔයාට මොනවද කරන්න පුළුවන්?”
නිවැරදි කරන්න කලින් ඇහුම්කන් දෙන්න. දරුවා සිනාසුණත් හෝ අපහසු බවක් පෙන්වුවත් සන්සුන්ව සිටින්න.
මෙහෙම කියන්න පුළුවන්:
“පුරුදු නැති දෙයක් ගැන කතා කරනකොට ටිකක් අපහසු වෙන්න පුළුවන්. ඒත් ඔසප් වීම සාමාන්‍ය දෙයක්. ඔයාට මගෙන් ප්‍රශ්න අහන්න පුළුවන්.”
පිළිතුරක් නොදන්නවා නම් මෙහෙම කියන්න:
“මට හරියටම විශ්වාස නැහැ. අපි නිවැරදි තොරතුරු එකට හොයමු.”
- පැහැදිලි කළ යුතු ප්‍රධාන කරුණු
ඔසප් වීම කියන්නේ මොකක්ද?
ගර්භාශයේ ඇතුළත ආස්තරණය රුධිරය සහ පටක ලෙස යෝනි මාර්ගය හරහා ශරීරයෙන් පිටවීම ඔසප් වීමයි. මේ ක්‍රියාවලිය හෝමෝන මඟින් පාලනය වෙනවා.
ඔසප් රුධිරය නිසා කෙනෙකු අපිරිසිදු හෝ කිලිටි වෙන්නේ නැහැ.
එක් එක් දරුවාගේ ශරීරය වර්ධනය වෙන්නේ වෙනස් වේගයකින්
පළමු ඔසප් වීම බොහෝ විට අවුරුදු 12 පමණ වයසේදී ආරම්භ වෙනවා. ඒත් ඒ වයස පුද්ගලයාගෙන් පුද්ගලයාට වෙනස් වෙනවා.
දරුවන් එකිනෙකා සමඟ සසඳන්න එපා. “කලින් වැඩෙනවා” හෝ “පරක්කුයි” කියලා දරුවන් ගැන අදහස් දක්වන්නත් එපා.
ඔසප් වීම හැමවිටම නියමිත දිනයක සිදු වෙන්නේ නැහැ
ආරම්භ වූ මුල් වසරවල ඔසප් වීම අක්‍රමවත් වෙන්න පුළුවන්. සාමාන්‍යයෙන් රුධිරය පිටවීම දින දෙකේ සිට හතක් දක්වා පවතින්න පුළුවන්.
සාමාන්‍යයෙන් එදිනෙදා කටයුතු කරගෙන යන්න පුළුවන්
ඔසප් වීම නිසා නිවස තුළම සිටීම, පාසල් නොයෑම, නෑමෙන් වැළකීම හෝ ක්‍රීඩා නතර කිරීම වෛද්‍යමය වශයෙන් අවශ්‍ය නැහැ.
මස් සහ මාළු ඇතුළු සාමාන්‍ය සමබර ආහාර ගන්න පුළුවන්. දරුවාට දැනෙන පහසුව සහ ඇති ලක්ෂණ අනුව කටයුතු සකස් කරන්න.
අත්දැකීම් වෙනස් වෙනවා
සමහරුන්ට බඩේ කැක්කුම, වෙහෙස හෝ මනෝභාවයේ වෙනස්කම් ඇති වෙනවා. තවත් අයට එවැනි ලක්ෂණ අඩුයි.
කෙනෙකු තමන්ට අවශ්‍ය දේ ගැන කියන විට ඇහුම්කන් දෙන්න. හැම හැඟීමකටම හෝ මතභේදයකටම හේතුව ඔසප් වීම කියලා හිතන්න එපා.
පළමු ඔසප් වීම නිසා දරුවෙකු වැඩිහිටියෙකු වෙන්නේ නැහැ
දරුවාට තවදුරටත් ආරක්ෂාව, සහාය සහ වැඩෙන්න කාලය අවශ්‍යයි.
ඔසප් වීම ආරම්භ වීමෙන් ලිංගික සම්බන්ධතාවයකට, විවාහයට හෝ දෙමාපියෙකු වීමට මානසිකව සූදානම් බව අදහස් වෙන්නේ නැහැ.
- සහාය ලැබෙන නිවසක් ඇති කරන්නේ කොහොමද?
ඔසප් වීම සාමාන්‍ය කතාබහේ මාතෘකාවක් කරන්න
“ඔසප් වීම,” “ගර්භාශය” සහ “යෝනි මාර්ගය” වැනි පැහැදිලි වචන භාවිත කරන්න. එය අපිරිසිදු හෝ ලැජ්ජා විය යුතු දෙයක් ලෙස විස්තර කරන්න එපා.
පෑඩ් මිලදී ගැනීම සාමාන්‍ය ගෙදර කටයුත්තක් වෙන්න පුළුවන්. සබන් හෝ දන්තාලේප මිලදී ගන්නවා වගේම තාත්තලාට සහ පිරිමි දරුවන්ටත් ඒ සඳහා උදව් කරන්න පුළුවන්.
විහිළු සහ හැඟීම් නොසලකා හරින ප්‍රකාශ නවත්වන්න
ලේ පැල්ලම්, ගඳ හෝ ඔසප් වීමේදී භාවිත කරන දේවල් ගැන විහිළු කරන්න ඉඩ දෙන්න එපා.
කෙනෙකුට දුකක් හෝ කෝපයක් ඇති විට “ඔයාට ඔසප් වෙලා ඇති” කියන්න එපා.
එවැනි දෙයක් සිදු වුණොත් සන්සුන්ව කියන්න:
“කෙනෙකුව ලැජ්ජාවට පත් කරන්න හෝ එයාගේ හැඟීම් නොසලකා හරින්න අපි ඔසප් වීම ගැන කියන්නේ නැහැ.”
පෞද්ගලිකත්වයට ගරු කරන්න
ඔසප් වීම ගැන විවෘතව කතා කිරීම කියන්නේ කෙනෙකුගේ පෞද්ගලික තොරතුරු හැමෝටම කීම නොවෙයි.
පළමු ඔසප් වීම ගැන ඥාතීන්ට කියන්න හෝ උත්සවයක් සූදානම් කරන්න කලින් දරුවාගේ අදහස අහන්න. දරුවාගේ එකඟතාවය නැතිව ඡායාරූප ගන්න හෝ ඒ ගැන අන්තර්ජාලයේ පළ කරන්න එපා.
ඔසප් වීම නිසා කෙනෙකු අපිරිසිදු නොවන බව පැහැදිලි කරන්න. ආහාර, නෑම, පාසල් යෑම හෝ සහාය දෙන අය සමඟ සිටීම සීමා කරන පුරුදුවලින් වළකින්න.
රැකබලා ගැනීම සහ ගෙදර වැඩ බෙදාගන්න
කෙනෙකුට අසනීප ගතියක් දැනෙනවා නම් ගෙදර වැඩවලට උදව් කර විවේකයක් ලබා දෙන්න.
සියලුම දරුවන් එකිනෙකාට උදව් කිරීමට දිරිගන්වන්න. කෙනෙකුට සැලකිල්ලෙන් සලකන්න තමන්ටත් ඔසප් වීම අත්විඳ තිබිය යුතු නැහැ.
ඔසප් වන දරුවෙකුට ප්‍රායෝගිකව උදව් කළ හැකි ක්‍රම කිහිපයක්
කුඩා අවශ්‍යතා කට්ටලයක් සූදානම් කරන්න: අමතර පෑඩ් එකක්, යට ඇඳුමක් සහ ලේ පැල්ලම් ඇති ඇඳුම් දමාගැනීමට කුඩා බෑගයක් ඇතුළත් කරන්න.
ඊළඟ ඔසප් වීමට සූදානම් වෙන්න: එක් එක් ඔසප් වීම ආරම්භ වූ දිනය දින දර්ශනයක සටහන් කිරීමට අවශ්‍ය නම් උදව් කරන්න. දින වෙනස් විය හැකි නිසා නියමිත දිනයක් ගැන පමණක් විශ්වාස නොකර අවශ්‍ය දේ සූදානම්ව තබන්න.
තෝරාගැනීමට ඉඩ දෙන්න: පෑඩ්, නැවත භාවිත කළ හැකි පෑඩ්, ඔසප් රුධිරය උරාගන්නා යට ඇඳුම්, ටැම්පොන් සහ ඔසප් කප් වැනි විකල්ප තිබෙනවා. භාවිත උපදෙස් අනුගමනය කරන්නත් තමන්ට පහසු දෙයක් තෝරාගන්නත් උදව් කරන්න.
නිවසේ පහසුකම් සකස් කරන්න: ජලය, සබන්, පෞද්ගලිකත්වය සහ සුදුසු කසළ බඳුනක් ලබා දෙන්න. පෑඩ් හෝ ටැම්පොන් වැසිකිළියට දමා ජලය ගසා යවන්න එපා.
පාසලේදී සහාය ලබාගන්නේ කාගෙන්දැයි කතා කරන්න: විශ්වාසවන්ත වැඩිහිටියෙකු හඳුනාගන්න. ඇඳුමට ලේ පැල්ලමක් ඇති වුණොත් දරුවාව සනසා අවශ්‍ය ප්‍රායෝගික උදව් ලබා දෙන්න.
- එකට කළ හැකි කුඩා ක්‍රියාකාරකමක්
මෙහෙම අහන්න:
“පන්තියේ යාලුවෙකුගේ ඇඳුමේ ඔසප් ලේ පැල්ලමක් තියෙනවා කියලා දරුවෙකු දකිනවා. උදව්වක් වෙන ප්‍රතිචාරයක් මොකක්ද?”
කළ හැකි දේවල් ගැන කතා කරන්න:
- අනෙක් අයට නොඇසෙන ලෙස ඒ පුද්ගලයාට කියන්න.
- උදව්වක් අවශ්‍යදැයි අහන්න.
- පෑඩ් එකක් හෝ විශ්වාසවන්ත ගුරුවරයෙකු සොයාගන්න උදව් කරන්න.
- ඒ පුද්ගලයාගේ පෞද්ගලිකත්වයට ගරු කරන්න.
- විහිළුවලට එකතු වෙන්න හෝ ඡායාරූප බෙදාගන්න එපා.
අවසානයේ කියන්න:
“කාරුණිකව ප්‍රතිචාර දක්වන්න ඔයාටත් ඔසප් වීම සිදු විය යුතු නැහැ.”
- අපහසු ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු දෙන්නේ කොහොමද?
- “ඔසප් රුධිරය අපිරිසිදුද?”
“නැහැ. ඔසප් වීම සාමාන්‍ය ශාරීරික ක්‍රියාවලියක්. පහසුව සහ සනීපාරක්ෂාව වෙනුවෙන් අපි සෝදා පිරිසිදුව ඉන්නවා, සුදුසු දේවල් භාවිත කරනවා. ඔසප් වීම නිසා කෙනෙකු අපිරිසිදු වෙන්නේ නැහැ.”
- “පිරිමි ළමයි ඔසප් වීම ගැන ඉගෙන ගන්න ඕනේ ඇයි?”=
“ශරීරය ගැන තේරුම් ගැනීම හැමෝටම ප්‍රයෝජනවත්. ඔයා සැලකිලිමත් වන කෙනෙකුට ඔසප් වීම සිදු වෙන්න පුළුවන්. එයාට ගෞරවයෙන් සලකන්නේ කොහොමද කියලා දැනගන්න එක වැදගත්.”
- “මගේ සහෝදරියට දුක හෝ කෝපය දැනෙන්නේ ඔසප් වීම නිසාද?”
“සමහරුන්ට ඔසප් වීම ආසන්නයේ මනෝභාවයේ වෙනස්කම් ඇති වෙනවා. ඒත් අපි අනුමාන කරන්න හොඳ නැහැ. එයාට කරදරයක් වෙලා තියෙන්නේ මොකක්ද කියලා අහලා ඇහුම්කන් දෙන්න.”
- ඔසප් වීම ආරම්භ වුණාම හැමෝටම කියන්න ඕනේද?”
“නැහැ. කාටද කියන්නේ කියලා ඔයාට තෝරාගන්න පුළුවන්. උදව්වක් අවශ්‍ය නම් මට හෝ වෙනත් විශ්වාසවන්ත වැඩිහිටියෙකුට කියන්න පුළුවන්.”=
- “ඔසප් වීමේදී ගොඩක් වේදනාවක් ඇති වුණොත්?”
“මට කියන්න. තනිවම වේදනාව දරාගෙන ඉන්න ඕනේ නැහැ. විශේෂයෙන් පාසල් වැඩ, නින්ද හෝ එදිනෙදා කටයුතුවලට බලපානවා නම් අපි වෛද්‍ය උපදෙස් ලබාගමු.”
- නොකිය යුතු දේවල්
මෙහෙම කියන්න එපා – මේවා ගැහැනු ළමයින්ගේ දේවල්.
ඒ වෙනුවට මෙහෙම කියන්න – ඔසප් වීම කියන්නේ මොකක්ද කියලා හැමෝම තේරුම් ගන්න ඕනේ.”
මෙහෙම කියන්න එපා – “පෑඩ් කාටවත් පේන්න තියන්න එපා.
ඒ වෙනුවට මෙහෙම කියන්න – මේවා සාමාන්‍ය සෞඛ්‍ය අවශ්‍යතා. ඔයාගේ පෞද්ගලික තොරතුරු පෞද්ගලිකයි.”
මෙහෙම කියන්න එපා – ඔයා දැන් වැඩිහිටි කාන්තාවක්.
ඒ වෙනුවට මෙහෙම කියන්න – ඔයාගේ ශරීරය වෙනස් වෙනවා. අපි ඔයාට උදව් කරන්න ඉන්නවා.”
මෙහෙම කියන්න එපා – හැමෝටම රිදෙනවා. ඉවසගෙන ඉන්න.
ඒ වෙනුවට මෙහෙම කියන්න – ඔයාට දැනෙන විදිහ මට කියන්න. අපි උදව් ලබාගමු.”
මෙහෙම කියන්න එපා – ආයෙත් ඇඳුමේ ලේ ගෑවුණාද!
ඒ වෙනුවට මෙහෙම කියන්න – අපි පිරිසිදු ඇඳුමක් හොයාගෙන ඔයාට පහසු වෙන්න සකස් කරමු.”
මෙහෙම කියන්න එපා – ඔයාට කේන්ති යන්නේ ඔසප් වීම නිසා විතරයි.
ඒ වෙනුවට මෙහෙම කියන්න – ඔයාට කරදරයක් වෙලා තියෙන්නේ මොකක්ද? මම අහගෙන ඉන්නවා.”
- සහාය ලබාගත යුත්තේ කවදාද? කොහෙන්ද?
පහත අවස්ථාවල වෛද්‍යවරයෙකු හෝ සුදුසු සෞඛ්‍ය වෘත්තිකයෙකු සමඟ කතා කරන්න:
ඔසප් වේදනාව එදිනෙදා කටයුතුවලට බාධා කරනවා නම්.
රුධිරය පිටවීම ඉතා වැඩි නම්. උදාහරණයක් ලෙස, රුධිරයෙන් තෙමුණු පෑඩ් එකක් හෝ ටැම්පොන් එකක් පැය එකකට හෝ දෙකකට වරක් මාරු කිරීමට සිදු වෙනවා නම්.
වයස අවුරුදු 16 වන විටත් පළමු ඔසප් වීම ආරම්භ වී නැත්නම්.
ඔසප් වීම සිදු වූ දින සහ ඇති වූ ලක්ෂණ සටහන් කරගැනීමෙන් සිදුවන්නේ කුමක්දැයි වෛද්‍යවරයාට තේරුම් ගැනීමට පහසු වෙනවා.
ශ්‍රී ලංකාවේ වෛද්‍යවරයෙකු, සෞඛ්‍ය වෛද්‍ය නිලධාරී කාර්යාලයේ සායනයක් හෝ පවුල් සෞඛ්‍ය සේවා නිලධාරිනියක් මඟින් සුදුසු සේවාවක් වෙත යොමු වීමට උදව් ලබාගන්න පුළුවන්.
දරුවාට ප්‍රශ්න අහන්න උදව් කරන්න. දරුවා කැමති නම් සෞඛ්‍ය වෘත්තිකයා සමඟ පෞද්ගලිකව කතා කිරීමටත් ඉඩ දෙන්න.
Bakteens තොරතුරු ගැන ප්‍රශ්න සඳහා WhatsApp: 071 801 5702 ඔස්සේ සම්බන්ධ වෙන්න පුළුවන්. මෙය වෛද්‍ය පරීක්ෂාවක් වෙනුවට භාවිත කළ නොහැකියි.
හැම දරුවෙකුටම ඇසිය යුතු පණිවිඩය මෙයයි:
ඔසප් වීම සාමාන්‍ය දෙයක්. අපි එකිනෙකාට ගරු කරනවා, පෞද්ගලිකත්වය රකිනවා, අවශ්‍ය සෞඛ්‍ය සහාය ලබාගන්න උදව් කරනවා.
