වයස අවුරුදු 13 සහ ඊට වැඩි දරුවන්ගේ දෙමාපියන් සහ රැකබලා ගන්නන් සඳහා මඟපෙන්වීමක්
යොවුන් වියේදී මිත්‍රත්වයන්, පවුලේ සම්බන්ධතා සහ ආදර හැඟීම් ඉතා වැදගත් වෙන්න පුළුවන්. දරුවා යාලුවන් සමඟ වැඩි කාලයක් ගත කරන්නත්, කෙනෙකු ගැන ආදර හැඟීමක් ඇති කරගන්නත් පුළුවන්. පළමු ආදර සම්බන්ධතාවය හෝ එය අවසන් වීමත් මේ කාලයේ අත්විඳින්න පුළුවන්.
ගරු කිරීම කියන්නේ මොකක්ද කියලා තේරුම් ගන්නත්, පාලනය කරන හැසිරීම් හඳුනාගන්නත්, අනෙක් අයට කාරුණිකව සලකන්නත් ඔබට දරුවාට උදව් කරන්න පුළුවන්. දරුවා නිවසේදී අත්විඳින සහ දකින සම්බන්ධතාත් මේ ඉගෙනීමට බලපානවා.
- මේ මාතෘකාව වැදගත් ඇයි?
සම්බන්ධතා තුළින් සතුට, ඇසුර සහ සහාය ලැබෙන්න පුළුවන්. ඒ වගේම කලකිරීම, බලපෑම් හෝ සිත් රිදවීම් ඇති වෙන්නත් පුළුවන්.
කෙනෙකු ගැන ආදරයක් හෝ සැලකිල්ලක් තිබෙනවා කියන්නේ තමන්ගේ නිදහස අත්හැරීම හෝ අයහපත් සැලකීම් පිළිගැනීම නොවන බව දරුවා දැනගත යුතුයි. තමන්ගේ හැඟීම් නිසා අනෙක් කෙනාව පාලනය කිරීමට අයිතියක් ලැබෙන්නේ නැති බවත් ඉගෙන ගත යුතුයි.
දරුවා ආදර සම්බන්ධතාවයකට උනන්දුවක් නොදැක්වුවත් මේ කතාබහ වැදගත්. මිත්‍රත්වයෙන් පටන් ගන්න. යාලුවන් අතර තමන්ව පිළිගන්නා බවක්, ගරු කරන බවක් සහ පහසු බවක් දැනෙන්නේ කුමන අවස්ථාවලද කියලා අහන්න.
- කතාබහ ආරම්භ කරන්නේ කොහොමද?
සන්සුන් අවස්ථාවක් තෝරාගෙන කතාබහට ඉඩ දෙන ප්‍රශ්න අහන්න:
“යාලුවන් එක්ක කාලය ගත කරනකොට ඔයා වැඩියෙන්ම කැමති මොන දේවලටද?”
“හොඳ යාලුවෙක් කියන්නේ කොහොම කෙනෙකුටද?”
“සම්බන්ධතාවයක් නිසා ඔයාට අසතුටක් දැනෙනවා කියලා හඳුනාගන්නේ කොහොමද?”
“ඊර්ෂ්‍යාව ආදරයේ ලකුණක් කියලා ඔයා හිතනවද?”
“දෙන්නෙකුට ඕනේ වෙනස් දේවල් නම් මොකක්ද කළ යුත්තේ?”
වහාම නිවැරදි කරන්න හෝ උපදෙස් දෙන්න උත්සාහ නොකර ඇහුම්කන් දෙන්න. මෙහෙම අහන්න පුළුවන්:
“ඔයා කැමති මම අහගෙන ඉන්නවටද? නැත්නම් කරන්න පුළුවන් දේ ගැන එකට හිතනවටද?”
දරුවා කෙනෙකුට කැමති බව දැනගත් විට විහිළු කරන්න එපා. මිත්‍රත්වයක් වැදගත් නැති දෙයක් ලෙස සලකන්නත් එපා. සම්බන්ධතාවය අලුත් හෝ කෙටි කාලයක් තිබුණු එකක් වුණත් දරුවාගේ හැඟීම් දැඩි වෙන්න පුළුවන්.
- පැහැදිලි කළ යුතු ප්‍රධාන කරුණු
ගරු කිරීම දෙපාර්ශ්වයෙන්ම තිබිය යුතුයි.
එක් එක් පුද්ගලයාගේ අදහස්, හැඟීම් සහ සීමා වැදගත්.
සමීප බව තිබුණත් තමන්ගේ නිදහස තිබිය යුතුයි.
එකිනෙකා ගැන සැලකිලිමත් වෙමින් වෙන වෙනම යාලුවන්, කැමති ක්‍රියාකාරකම් සහ තනිව ගත කරන කාලයක් තිබෙන්න පුළුවන්.
ආදරය කියන්නේ අනෙක් කෙනා තමන්ට අයිති වීම නොවෙයි.
මුරපද ඉල්ලා බල කිරීම, අඳින ඇඳුම් පාලනය කිරීම හෝ ඉන්න තැන නිතරම දැනුම් දෙන්න බල කිරීම ආදරය පෙන්වන ක්‍රම නොවෙයි.
සම්බන්ධතාවයක් පුරාවටම කැමැත්ත වැදගත්.
කෙනෙකුගේ පෙම්වතා හෝ පෙම්වතිය වීමෙන් හැම ස්පර්ශයකටම හෝ ලිංගික ක්‍රියාවකටම එකඟ වූ බව අදහස් වෙන්නේ නැහැ. ආදරය ඔප්පු කරන්න ලිංගිකව එක්වීමට හෝ පෞද්ගලික ඡායාරූප යැවීමට අවශ්‍ය නැහැ.
එකඟ නොවන අවස්ථා හානියක් නොකර විසඳාගන්න පුළුවන්.
අපහාස, තර්ජන, අවමානය සහ හිංසාව පිළිගත නොහැකියි.
සම්බන්ධතා වෙනස් වෙන්න හෝ අවසන් වෙන්න පුළුවන්.
කෙනෙකුට කලින් තිබුණු සමීප බව තවදුරටත් අවශ්‍ය නොවෙන්න පුළුවන්. ප්‍රතික්ෂේප වීමෙන් දුක දැනුණත් අනෙක් කෙනාගේ තීරණයට ගරු කළ යුතුයි.
දරුවාට තමන්ගෙන්ම අසාගත හැකි ප්‍රශ්නයක්:
“මට බයක් නැතිව මම විදිහටම ඉන්නත්, එපා කියන්නත් පුළුවන්ද?”
- යහපත් සම්බන්ධතා ගොඩනැගිය හැකි නිවසක් ඇති කරන්නේ කොහොමද?
ගරු කිරීම ක්‍රියාවෙන් පෙන්වන්න
දරුවාට සමච්චල් නොකර ඇහුම්කන් දෙන්න. කතා කරලා අවසන් කරන්න ඉඩ දෙන්න. ඔබ වෙනස් විදිහකට හිතුවත් දරුවාගේ ගැටලු බැරෑරුම්ව සලකන්න.
මෙහෙම කියන්න පුළුවන්:
“ඔයා කියන හැම දෙයකටම මම එකඟ නැහැ. ඒත් ඔයාට දැනෙන දේ තේරුම් ගන්න මට ඕනේ.”
අනෙක් වැඩිහිටියන්ටත් ඒ ගෞරවයම පෙන්වන්න. එක් අයෙකු හැමවිටම අනෙක් අයට යටත් විය යුතු බව පෙන්වනවා වෙනුවට වගකීම් බෙදාගෙන, එකට තීරණ ගන්න.
කතාබහෙන් පැහැදිලි නීති සකස් කරන්න
පිටතට යෑම, නිවසට යාලුවන් පැමිණීම, දුරකථනය භාවිත කිරීම සහ ආපසු නිවසට පැමිණෙන වේලාව ගැන ඔබේ බලාපොරොත්තු පැහැදිලි කරන්න.
දරුවාගේ අදහසුත් අහන්න. දරුවා වැඩෙද්දී එකඟතාවයන් නැවත සලකා බලන්න.
උදාහරණයක්:
“ඔයාගේ ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් ඔයා ඉන්නේ කොහෙද කියලා මට දැනගන්න ඕනේ. මට දැනුම් දෙන්නේ කීයටද, සැලසුම වෙනස් වුණොත් මාව සම්බන්ධ කරගන්නේ කොහොමද කියලා අපි එකඟ වෙමු.”
නීතියක් තිබෙන්නේ ඇයි කියලා පැහැදිලි කරන්න. එකඟ කරවාගන්න තර්ජනය කිරීමෙන් හෝ ආදරය නොපෙන්වා සිටීමෙන් වළකින්න.
උනන්දුවෙන් සිටින්න, නමුත් හැම කතාබහක්ම ප්‍රශ්න කිරීමක් කරන්න එපා
දරුවාට වැදගත් අය ගැන දැනගන්න. දරුවාව අපහසුතාවට පත් නොකර යාලුවන් හෝ පෙම්වතා හෝ පෙම්වතිය හමුවීමට ලැබෙන අවස්ථා පිළිගන්න.
සැලකිලිමත් විය යුතු දෙයක් තිබෙනවා නම්, ඔබට ගැටලුවක් ලෙස පෙනෙන හැසිරීම ගැන කතා කරන්න:
“ඔයා වෙනත් යාලුවන් එක්ක කාලය ගත කරනකොට එයා කෝප වෙනවා කියලා මට පෙනුණා. ඒ ගැන ඔයාට කොහොමද දැනෙන්නේ?”
පුද්ගලයාගේ චරිතයට පහර දෙන්න එපා. එවිට දරුවාට ඒ පුද්ගලයාව ආරක්ෂා කරන්න ඕනේ වගේ දැනෙන්නත්, ඔබ සමඟ කතා කිරීම නවත්වන්නත් පුළුවන්.
සියලුම දරුවන්ගෙන් එකම ගෞරවනීය හැසිරීම බලාපොරොත්තු වෙන්න
සීමාවලට ගරු කිරීම, කලකිරීම හසුරුවාගැනීම සහ වගකීම ගැනීම හැම දරුවෙකුටම කියා දෙන්න.
“පිරිමි ළමයි ඔහොම තමයි” කියලා පාලනය කරන හැසිරීම් සාධාරණීකරණය කරන්න එපා. සම්බන්ධතාවයක සාමය පවත්වාගැනීම ගැහැනු ළමයාගේ වගකීමක් කියලා බලාපොරොත්තු වෙන්නත් එපා.
දරුවාගේ ආකර්ෂණය හෝ අනන්‍යතාවය ඔබ බලාපොරොත්තු වූ දේට වඩා වෙනස් වුණත් ආදරය සහ සහාය දිගටම ලබා දෙන්න. නිවසේ ආරක්ෂිතව සිටීමට තමන් කවුද කියන එක සඟවාගන්න දරුවාට සිදු නොවිය යුතුයි.
වැඩිහිටියන්ගේ ගැටුම් වගකීමෙන් හසුරුවන්න
අපහාස, තර්ජන හෝ බිය ඇති කරන හැසිරීම් නැතිව වෙනස් අදහස් කතා කරන්න. ඔබ කෑගැසුවා හෝ සිත් රිදවන දෙයක් කිව්වා නම් එය පිළිගෙන හැසිරීම වෙනස් කරන්න.
“මම ගරු නොකර කතා කළා. ඒක වැරදියි. මම ටිකක් විවේකයක් අරගෙන ආයෙත් සන්සුන්ව මේ ගැන කතා කරන්නම්.”
පැත්තක් තෝරාගන්න, පණිවිඩ ගෙන යන්න හෝ වැඩිහිටියන්ගේ ගැටලු විසඳන්න දරුවාට කියන්න එපා.
හිංසාව හෝ බිය ගැන්වීම තිබෙන විට ආරක්ෂාව සහ පිටතින් සහාය අවශ්‍ය වෙන්න පුළුවන්. හිංසාවට මුහුණ දෙන දෙමාපියා අනෙක් පුද්ගලයාගේ ක්‍රියාවලට වගකිව යුතු නැහැ. එය දරුවාගේ වරදක් නොවන බවත්, ශාරීරිකව මැදිහත් වීම දරුවාගේ වගකීමක් නොවන බවත් පැහැදිලි කරන්න.
- එකට කළ හැකි කුඩා ක්‍රියාකාරකමක්
මේ අවස්ථා කියවා මෙහෙම අහන්න:
“මෙතැන ගෞරවනීය හැසිරීම මොකක්ද? සැලකිලිමත් විය යුතු දේ මොකක්ද? ඊළඟට මොකක්ද කරන්න පුළුවන්?”
- දරුවාට හමුවීමට එන්න බැරි වීම ගැන යාලුවෙකුට දුකයි. ඒත් යාලුවා ඒ පිළිතුර පිළිගන්නවා.
- පෙම්වතා හෝ පෙම්වතිය මුරපදය ඉල්ලා කියනවා: “සඟවන්න දෙයක් නැත්නම් ඔයා ඒක මට දෙනවා.”
- යාලුවන් දෙන්නෙකු එකඟ වෙන්නේ නැහැ. ඔවුන් ටිකක් විරාමයක් අරගෙන පසුව සන්සුන්ව කතා කරනවා.
- සම්බන්ධතාවයක් අවසන් වුණාට පස්සේ කෙනෙකු කටකතා පතුරවන බවට තර්ජනය කරනවා.
- දරුවාට ඊර්ෂ්‍යාවක් දැනෙන නිසා තමන්ගේ පෙම්වතා හෝ පෙම්වතිය යාලුවන් හමුවීම නවත්වන්න ඕනේ වෙනවා.
කෙනෙකුව “හොඳ” හෝ “නරක” කියලා නම් කරනවා වෙනුවට හැසිරීම ගැන කතා කරන්න.
මේ පිළිතුර එකට පුරුදු වෙන්න:
“මම ඔයා ගැන සැලකිලිමත්. ඒත් ඒ දේට මම කැමති නැහැ.”
අවසානයේ අහන්න:
“ගැටලු ගැන කතා කරන්න පහසු වෙන්න ගෙදරදී අපි මොනවද වෙනස් කරන්න පුළුවන්?”
Bakteens හි යහපත් සම්බන්ධතා පිළිබඳ ලිපිය කියවා එහි ප්‍රශ්නාවලිය ගැනත් කතා කරන්න පුළුවන්. ක්‍රියාකාරකම අතරතුර පෞද්ගලික අත්දැකීම් හෙළි කිරීමට දරුවාට අවශ්‍ය නැහැ.
- අපහසු ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු දෙන්නේ කොහොමද?
- “මගේ පෙම්වතාට හෝ පෙම්වතියට ඊර්ෂ්‍යා හිතෙනවා. ඒ කියන්නේ එයා මට ආදරෙයි නේද?”
“ඊර්ෂ්‍යාව කියන්නේ හැඟීමක්. වැදගත් වෙන්නේ ඒ හැඟීම ඇති වුණාම කෙනෙක් හැසිරෙන විදිහයි. ඒක ඔයාව පාලනය කරන්න, තර්ජනය කරන්න හෝ රිදවන්න හේතුවක් කරගන්න බැහැ.”
- “මගේ යාලුවා දැන් මා එක්ක කාලය ගත කරන්න කැමති නැහැ.”
“ඒකෙන් දුක දැනෙන්න පුළුවන්. මිත්‍රත්වයන් සමහර වෙලාවට වෙනස් වෙනවා. මොකක්ද වුණේ කියලා අහන්න පුළුවන්. ඒත් සමීපව ඉන්න කියලා කෙනෙකුට බල කරන්න බැහැ. ඔයාට ඇසුරක් දැනෙන්න උදව් කරන වෙනත් අය සහ ක්‍රියාකාරකම් ගැන අපි හිතමු.”
- “මම කැමති කෙනා මට කැමති නැහැ.”
“ඔයාට කලකිරීමක් දැනෙන්න පුළුවන්. ඒත් එයාගේ පිළිතුරට ගරු කළ යුතුයි. නැවත නැවත පණිවිඩ යැවීම, බලපෑම් කිරීම හෝ අපහාස කිරීමෙන් තත්ත්වය හොඳ වෙන්නේ නැහැ.”
- “මට සම්බන්ධතාවය අවසන් කරන්න ඕනේ. ඒත් මට වරදකාරී හැඟීමක් දැනෙනවා.”
“අනෙක් කෙනා කැමති නිසාම ඔයා සම්බන්ධතාවයේ ඉන්න ඕනේ නැහැ. ආරක්ෂිත බවක් දැනෙනවා නම් පැහැදිලිව සහ කාරුණිකව කියන්න පුළුවන්. එයාගේ ප්‍රතිචාරය ගැන බයක් තියෙනවා නම් වඩා ආරක්ෂිත ක්‍රමයක් සැලසුම් කරන්න අපි සහාය ලබාගමු.”
- “මම එයාව අත්හැරියොත් තමන්ට හානි කරගන්නවා කියලා එයා කිව්වා.”
“ඒක බැරෑරුම්ව සලකා විශ්වාසවන්ත වැඩිහිටියෙකුට කියන්න හෝ හදිසි සහාය ලබාගන්න. සම්බන්ධතාවයේ රැඳී සිටීමෙන් එයාව ආරක්ෂා කිරීම ඔයාගේ වගකීමක් නෙවෙයි. තනිවම මේක හසුරුවන්න උත්සාහ කරන්න එපා.”
- “මම අනෙක් කෙනාව පාලනය කරලා හෝ රිදවලා තියෙනවා නම්?”
“ඒ හැසිරීම නවත්වලා වගකීම ගන්න. සමාව ඉල්ලුවා කියලා අනෙක් කෙනා ඔයාට සමාව දෙන්න හෝ සම්බන්ධතාවය දිගටම පවත්වාගන්න ඕනේ නැහැ. වෙනස් විදිහකට ප්‍රතිචාර දක්වන්න ඉගෙන ගන්න අපි සහාය ලබාගමු.”
- “මගේ සම්බන්ධතාවය අවසන් වුණා. මට දුක නැති කරගන්න බැහැ.”
“මම ඔයාට ඇහුම්කන් දෙන්න ඉන්නවා. වහාම හොඳින් ඉන්න ඕනේ නැහැ. එදිනෙදා කටයුතු ටිකක් පවත්වාගෙන යමු. දුක දරාගන්න අමාරුයි නම් හෝ දිනපතා ජීවිතයට බලපානවා නම් සහාය ලබාගමු.”
- නොකිය යුතු දේවල්
මෙවැනි ප්‍රකාශවලින් වළකින්න:
“ඇත්ත හැඟීම් ඇති වෙන්න ඔයා තවම පොඩි වැඩියි.”
“එයාට ඊර්ෂ්‍යා හිතෙන්නේ ඔයාට ආදරේ නිසා.”
“එයාට කේන්ති යන්න ඔයා මොනවා හරි කරන්න ඇති.”
“සමාව දීලා දෙන්නා එකට ඉන්න.”
“මම කලින්ම කිව්වා නේ.”
“ආදර සම්බන්ධයක් පටන් ගත්තොත් ප්‍රශ්නයක් වුණාම මගේ ළඟට එන්න එපා.”
ඒ වෙනුවට මෙහෙම කියන්න:
“හැම දෙයකටම අපි එකඟ නොවෙන්න පුළුවන්. ඒත් ඔයාට බලපෑමක්, බයක් හෝ වේදනාවක් දැනෙනවා නම් මට කියන්න. මම ඔයාට උදව් කරන්නම්.”
- සහාය ලබාගත යුත්තේ කවදාද? කොහෙන්ද?
තර්ජන, පසුපස හඹා යෑම, ලිංගික බලපෑම්, හිංසාව, බිය ගන්වා යමක් කරවාගැනීම හෝ දරුවාව අනෙක් අයගෙන් වෙන් කිරීමට උත්සාහ කිරීම තිබෙනවා නම් සහාය ලබාගන්න. දිගටම පවතින බිය හෝ මානසික පීඩාව ගැනත් අවධානය යොමු කරන්න.
වයසින් බොහෝ වැඩි කෙනෙකු හෝ දරුවා කෙරෙහි බලයක් හෝ අධිකාරියක් ඇති කෙනෙකු සමඟ සම්බන්ධතාවයක් තිබෙනවා නම් විශේෂ අවධානයක් අවශ්‍යයි. සන්සුන්ව ඇහුම්කන් දී බලපෑමක්, සූරාකෑමක් හෝ බලයේ අසමානතාවයක් තිබෙනවාදැයි සලකා බලන්න.
අපයෝජනයක් ගැන සැකයක් තිබෙනවා නම් “ගැටලුව විසඳාගන්න” කියලා දරුවා සහ අදාළ පුද්ගලයා අතර පෞද්ගලික හමුවක් සූදානම් කරන්න එපා. ආරක්ෂාව සැලසුම් කර සුදුසු සහාය ලබාගන්න.
ඔබේ දරුවා වෙනත් කෙනෙකුට හානි කරලා නම් එයත් බැරෑරුම්ව සලකන්න. තවත් හානි සිදු නොවීමට සහාය ලබාගන්න.
ශ්‍රී ලංකාවේ:
1929 — ජාතික ළමා ආරක්ෂක අධිකාරියේ ළමා උපකාරක සේවාව: අපයෝජනයට හෝ අනාරක්ෂිත තත්ත්වයකට මුහුණ දෙන වයස අවුරුදු 18ට අඩු දරුවන් සඳහා.
109 / 011 244 4444 — පොලිස් ළමා හා කාන්තා අපයෝජන නිවාරණ හා විමර්ශන කාර්යාංශය: අපයෝජන සහ හිංසාව පිළිබඳ පැමිණිලි සඳහා.
1926 — ජාතික මානසික සෞඛ්‍ය උපකාරක සේවාව: මානසික සෞඛ්‍ය සහාය සඳහා.
1333 — CCCline: හැඟීම් සම්බන්ධ සහාය සහ අර්බුද අවස්ථාවල සහාය සඳහා.
1990 — සුව සැරිය: හදිසි ගිලන් රථ සේවාව සඳහා.
071 801 5702 — Bakteens/Bakamoono WhatsApp: ප්‍රශ්න විමසීමට සහ අවශ්‍ය සහාය වෙත යොමු වීමට මඟපෙන්වීම සඳහා.
ආරක්ෂිත බවක් දැනෙන, තමන් විදිහටම සිටිය හැකි, එකිනෙකාට ගරු කරන සහ යමක් වැරදි බව දැනෙන විට සහාය ඉල්ලිය හැකි සම්බන්ධතා බලාපොරොත්තු වීමට දරුවාට උදව් කරන්න.
