දෙමාපියන් සහ දරුවන් රැකබලා ගන්නා අය සඳහා මාර්ගෝපදේශයක්
යෞවනයන්ට මිතුරන්ගෙන්, සමාජ මාධ්‍යවලින්, අසභ්‍ය ලිංගික දර්ශනවලින් හෝ පාසලෙන් ලිංගිකත්වය ගැන තොරතුරු ලැබෙන්න පුළුවන්. ඒ තොරතුරු තේරුම් ගන්නත්, බලපෑම් හඳුනාගන්නත්, නිවැරදි තොරතුරු මත තීරණ ගන්නත් දෙමාපියන්ට ඔවුන්ට උදව් කරන්න පුළුවන්.
මෙම මාර්ගෝපදේශය සියලුම යෞවනයන්ගේ දෙමාපියන් සඳහායි. කැමැත්ත තේරුම් ගැනීම, ගැබ් ගැනීම වැළැක්වීම සහ ලිංගික සෞඛ්‍යය ගැන සැලකිලිමත් වීම දෙදෙනාටම අයත් වගකීම්.
- මේ ගැන කතා කිරීම වැදගත් ඇයි?
ලිංගික හැඟීම් සහ ලිංගිකත්වය ගැන කුතුහලය යොවුන් වියේදී ඇති වෙන්න පුළුවන්. එවැනි හැඟීම් ඇති වුණා කියලා ඒ අනුව ක්‍රියා කළ යුතු නැහැ.
ඔබේ කාර්යය වන්නේ දරුවාට සිතා බලන්න, ප්‍රශ්න අහන්න සහ සහාය අවශ්‍ය අවස්ථා හඳුනාගන්න උදව් කිරීමයි. දඬුවම් ලැබෙයි කියන බිය නිසා දරුවා සෞඛ්‍ය සේවා ලබාගැනීමෙන් හෝ තමන්ට සිදු වූ අපයෝජනයක් ඔබට පැවසීමෙන් වැළකිය යුතු නැහැ.
- කතාබහ ආරම්භ කරන්නේ කොහොමද?
එකවර දිගු දේශනයක් කරනවා වෙනුවට, එදිනෙදා ජීවිතයේදී කෙටි කතාබහවල් ඇති කරගන්න. Bakteens ලිපිය එකට කියවා මෙවැනි ප්‍රශ්න අහන්න පුළුවන්:
“දැනුවත්ව තීරණයක් ගන්නවා කියන්නේ මොකක්ද කියලා ඔයා හිතන්නේ?”
“ලිංගික සම්බන්ධතා ගැන යෞවනයන්ට අහන්න ලැබෙන අදහස් මොනවාද?”
“තමන්ට ඇත්තටම යමක් කරන්න ඕනෑද, නැත්නම් වෙන කෙනෙකුගේ බලපෑම නිසා කරන්න හිතෙනවාද කියලා හඳුනාගන්නේ කොහොමද?”
“ගැබ් ගැනීම වැළැක්වීමේ ක්‍රම ගැන විශ්වාසදායක තොරතුරු ලබාගන්න පුළුවන් කොහෙන්ද?”
දරුවා ලිංගිකත්වය ගැන ප්‍රශ්න අහන නිසාම ලිංගික සම්බන්ධතා පවත්වනවා කියලා හිතන්න එපා.
ඔබට මෙහෙම කියන්න පුළුවන්:
“ලිංගිකත්වය සහ සම්බන්ධතා ගැන ඔයාට මගෙන් ප්‍රශ්න අහන්න පුළුවන්. ඔයාට නිවැරදි තොරතුරු ලැබෙනවාටත්, උදව් ලබාගන්න පුළුවන් තැන් දැනගන්නවාටත් මම කැමතියි.”
මේ ගැන කතා කරන්න ඔබට අපහසු නම්, ඒ බව පිළිගන්න:
“අපි මීට කලින් මේ ගැන වැඩිය කතා කරලා නැති වෙන්න පුළුවන්. ඒත් අපිට මේ ගැන කතා කරන්න ඉගෙන ගන්න පුළුවන්.”
- දරුවාට පැහැදිලි කළ යුතු ප්‍රධාන කරුණු
හැඟීම් ඇති වුණා කියලා යමක් කළ යුතු නැහැ
කෙනෙකුට තවත් කෙනෙකු ගැන ආකර්ෂණයක් දැනෙන්නත්, ආදරයෙන් ළංව සිටීමට කැමති වෙන්නත්, ආදර සම්බන්ධතාවයක සිටින්නත් පුළුවන්. ඒ කිසිවක් ලිංගික සම්බන්ධතාවයකට කැමැත්ත දීමක් නොවෙයි.
කෙනෙකුට තව කාලයක් බලා සිටින්න, යම් ක්‍රියාවක් නොකරන්න හෝ තමන්ගේ අදහස වෙනස් කරන්න පුළුවන්.
කැමැත්ත නිදහසේ ලබා දිය යුතුයි
කැමැත්ත කියන්නේ බලපෑම්, තර්ජන හෝ බියකින් තොරව යමකට එකඟ වීමට තීරණය කිරීමයි. එක් ක්‍රියාවකට කැමති වීම හැම දෙයකටම කැමති වීමක් නොවෙයි.
නිදාගෙන සිටින කෙනෙකුට හෝ මත්පැන් හෝ වෙනත් මත්ද්‍රව්‍ය නිසා සිදුවන දේ තේරුම් ගන්න බැරි තරම් මත් වී සිටින කෙනෙකුට කැමැත්ත ලබා දෙන්න බැහැ.
“ඔයා මට ආදරේ නම් මේක කරනවා” වැනි ප්‍රකාශ බලපෑම් බව දරුවාට හඳුනාගන්න උදව් කරන්න.
ගැබ් ගැනීම වැළැක්වීම දෙදෙනාටම වැදගත්
ශුක්‍රාණු යෝනි මාර්ගයට ඇතුළු වී ඩිම්බයක් සමඟ සංසේචනය වුණොත් ගැබ් ගැනීමක් සිදු වෙන්න පුළුවන්. වැඩිවියට පත් වීමත් සමඟ ගැබ් ගැනීමට ශරීරයට හැකියාව ලැබිය හැකි වුණත්, ඒ නිසාම කෙනෙකු දරුවෙකු රැකබලා ගැනීමට සූදානම් බව අදහස් වෙන්නේ නැහැ.
උපත් පාලන ක්‍රම කියන්නේ ගැබ් ගැනීම වැළැක්වීමට භාවිත කරන ක්‍රමයි. ස්ත්‍රී පුරුෂ සමාජභාවය හෝ ලිංගික ආකර්ෂණය කා වෙත ඇති වෙනවාද යන්න කුමක් වුණත්, සියලුම යෞවනයන්ට මේ ගැන දැනගැනීම වැදගත්.
කොන්ඩම් සහ වෙනත් ප්‍රතිසංධිවිරෝධක ක්‍රමවලින් ලැබෙන ආරක්ෂාව වෙනස්
සෑම ලිංගික සම්බන්ධතාවයකදීම නිවැරදිව කොන්ඩම් භාවිත කිරීමෙන් ගැබ් ගැනීමේ සහ බොහෝ ලිංගිකව සම්ප්‍රේෂණය වන ආසාදන ඇති වීමේ අවදානම අඩු කරගන්න පුළුවන්. ඒත් සියලුම අවදානම් සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් වෙන්නේ නැහැ.
ගිලින පෙති, සම යට තැන්පත් කරන උපත් පාලන දණ්ඩ සහ ගර්භාශය තුළ තැන්පත් කරන උපත් පාලන උපකරණ (IUD) වැනි ක්‍රම ගැබ් ගැනීම වළක්වනවා. ඒත් ඒවා ලිංගිකව සම්ප්‍රේෂණය වන ආසාදනවලින් ආරක්ෂාව ලබා දෙන්නේ නැහැ.
සුදුසු ක්‍රම ගැන MOH කාර්යාලයෙන් උපදෙස් ලබාගන්න පුළුවන්.
ලිංගික සෞඛ්‍යය කියන්නේ ගැබ් ගැනීම ගැන පමණක් නොවෙයි
ලිංගිකව සම්ප්‍රේෂණය වන ආසාදන (STIs) යෝනි මාර්ගය, ගුද මාර්ගය හෝ මුඛය සම්බන්ධ ලිංගික ක්‍රියා හරහා පැතිරෙන්න පුළුවන්.
පෙනෙන රෝග ලක්ෂණ නැති වුණත් කෙනෙකුට ආසාදනයක් තිබෙන්න පුළුවන්. ඒ නිසා අවශ්‍ය පරීක්ෂණ සහ වෛද්‍ය උපදෙස් වැදගත්. කෙනෙකුගේ පෙනුමෙන් ඔවුන්ට ආසාදනයක් තිබෙනවාද කියලා කියන්න බැහැ.
නිල්චිත්‍රපට (porn) සම්බන්ධතා ගැන ඉගෙන ගැනීමට මාර්ගෝපදේශයක් නොවෙයි
එවැනි දර්ශනවල කැමැත්ත, ආරක්ෂාව සහ දෙදෙනාටම පහසුද යන්න ගැන කතාබහ නොපෙන්වන්න පුළුවන්. තිරයක දැකපු නිසාම යම් ක්‍රියාවක් අනුකරණය කළ යුතුයි කියලා හෝ තමන්ට අපහසු දෙයකට එකඟ විය යුතුයි කියලා කිසිවෙකුට දැනෙන්න අවශ්‍ය නැහැ.
පෞද්ගලික ඡායාරූප භාවිත කර කෙනෙකුට තර්ජනය කරන්න හෝ ඔවුන්ගෙන් අයුතු ප්‍රයෝජන ගන්නත් පුළුවන්. එවැනි දෙයක් සිදු වුණොත් උදව් ඉල්ලන්න පුළුවන් බව දරුවා දැන සිටිය යුතුයි.
- ප්‍රශ්න අහන්න පුළුවන් නිවසක් ගොඩනඟමු
සීමාවලට ගරු කිරීම ඔබේ හැසිරීමෙන් පෙන්වන්න
දරුවාගේ කාමරයට ඇතුළු වීමට පෙර අවසර අහන්න. ඔවුන්ගේ පෞද්ගලික ඉඩට ගරු කරන්න. වැළඳගැනීමක් වැනි ශාරීරික ආදරය පෙන්වීමකට ඔවුන් කැමති නැත්නම් එය පිළිගන්න.
එදිනෙදා හැසිරීමෙන් සීමා වැදගත් බව දරුවන් ඉගෙන ගන්නවා.
වගකීම ගැන ගැහැනු සහ පිරිමි දරුවන්ට වෙනස් පණිවිඩ දෙන්න එපා
ගැබ් ගැනීම වැළැක්වීම සම්පූර්ණයෙන්ම ගැහැනු ළමයාගේ වගකීමක් බව උගන්වන්න එපා. බලපෑම් කිරීම හෝ අකමැත්තක් තිබියදීත් නැවත නැවත ඉල්ලා සිටීම පිරිමිකමේ ලක්ෂණ බව පිරිමි දරුවන්ට උගන්වන්න එපා.
කැමැත්තට ගරු කිරීම සහ ආරක්ෂාව ගැන කතා කිරීම සෑම කෙනෙකුගේම වගකීමක්.
තර්ජන නොකර ඔබේ වටිනාකම් ගැන කතා කරන්න
ඔබේ බලාපොරොත්තු සහ කනස්සල්ල ගැන පැහැදිලි කරන අතරම දරුවාටත් සවන් දෙන්න. නිවසින් පිටමං කරන බව, පවුලේ සහාය නැති කරන බව හෝ “පවුලට ලැජ්ජාවක් ගෙනෙනවා” කියමින් තර්ජනය කරන්න එපා.
මෙහෙම කියන්න:
“ඔයාගේ සම්බන්ධතා සහ අනාගතය ගැන හොඳින් හිතලා බලනවාට මම කැමතියි. මොන දේ සිදු වුණත්, උදව් ඕනෑ නම් ඔයාට මගේ ළඟට එන්න පුළුවන්.”
තොරතුරු ලබාගැනීමට උදව් කරන්න
විශ්වාසවන්ත වැඩිහිටියෙකු සහ සුදුසුකම් ඇති සෞඛ්‍ය වෘත්තිකයෙකු හඳුනාගන්න දරුවාට උදව් කරන්න. සෞඛ්‍ය උපදේශනයකදී දරුවාට පෞද්ගලිකව ප්‍රශ්න අහන්න අවස්ථාව දෙන්න.
උපත් පාලනය ගැන අහනවා නම්, එය දරුවා ලිංගික සම්බන්ධතා පවත්වන බව පිළිගැනීමක් ලෙස සලකන්නේ නැතිව, සෞඛ්‍යය ගැන ප්‍රශ්නයක් ලෙස පිළිතුරු දෙන්න.
ගැටලුවක් ඇති වුණොත් සන්සුන්ව ප්‍රතිචාර දක්වන්න
ආරක්ෂාවකින් තොර ලිංගික සම්බන්ධතාවයක්, ගැබ් ගැනීමක් ගැන බියක් හෝ බලපෑම් කිරීමක් ගැන දරුවා ඔබට කිව්වොත්, මුලින් මෙහෙම කියන්න:
“මට කිව්වාට ස්තුතියි. මුලින් ඔයා ආරක්ෂිතද කියලා බලලා, අවශ්‍ය උදව් ලබාගමු.”
ඉදිරියේදී ගන්නා තීරණ ගැන කතා කිරීමට පෙර, ඒ මොහොතේ අවශ්‍ය සහාය ලබා දෙන්න.
- එකට කළ හැකි කුඩා ක්‍රියාකාරකමක්
මේ සිදුවීම කියවන්න:
“කෙනෙක් තමන්ගේ සහකරුට හෝ සහකාරියට කියනවා, ‘ඔයා මාව විශ්වාස කරනවා නම් අපිට කොන්ඩම් එකක් අවශ්‍ය නැහැ.’ අනෙක් කෙනාට එය අපහසුයි. ඒත් ප්‍රතික්ෂේප කළොත් සම්බන්ධතාවය අවසන් වෙයි කියලා බයයි.”
මෙවැනි ප්‍රශ්න අහන්න:
මේක නිදහසේ ගන්නා තීරණයක්ද?
ඒ කෙනාට මොනවා කියන්න පුළුවන්ද?
ගරු කරන සහකරුවෙකු හෝ සහකාරියක ක්‍රියා කරන්නේ කොහොමද?
උදව් කරන්න පුළුවන් කාටද?
මෙවැනි පිළිතුරු කියන්න පුහුණු වෙන්න:
“විශ්වාසය කියන්නේ මගේ සීමාවලටත් ගරු කරන එක.”
“මම ඒකට කැමති නැහැ.”
“මට නවත්වන්න ඕනෑ.”
ගෞරවය ලැබීමට කෙනෙකු ඉතා නිවැරදි වචන සොයාගෙන කතා කළ යුතු නැති බව පැහැදිලි කරන්න. බලපෑම් කිරීමේ වගකීම ඒ බලපෑම කරන පුද්ගලයාට අයත්.
- අපහසු ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු දෙන්නේ කොහොමද?
- උපත් පාලනය ගැන කියලා දෙනවා කියන්නේ මම ලිංගික සම්බන්ධතා පවත්වනවා කියලා ඔයා හිතනවාද?
නැහැ. මේ තොරතුරු අවශ්‍ය වෙන්න කලින්ම ඔයාට නිවැරදි තොරතුරු ලැබිය යුතුයි. ප්‍රශ්න අහන එක දැනුවත්ව සූදානම් වෙන්න උදව් වෙනවා.
- පළමු වතාවේදීත් ගැබ් ගන්න පුළුවන්ද?
ඔව්. පළමු වතාව කියලා ගැබ් ගැනීමෙන් ආරක්ෂාවක් ලැබෙන්නේ නැහැ. ශුක්‍රාණු යෝනි මාර්ගයට ඇතුළු වීමට හැකියාවක් තිබෙන සෑම අවස්ථාවකදීම ගැබ් ගැනීම වැළැක්වීම ගැන සැලකිලිමත් විය යුතුයි.
- කොන්ඩම් එක කැඩුණොත් හෝ උපත් පාලන ක්‍රමයක් භාවිත කළේ නැත්නම් මොකද කරන්නේ?
හැකි ඉක්මනින් සෞඛ්‍ය වෘත්තිකයෙකුගෙන් උපදෙස් ලබාගන්න. ලිංගික සම්බන්ධතාවයකින් පසුව ගැබ් ගැනීම වැළැක්වීමට හදිසි උපත් පාලන ක්‍රම භාවිත කරන්න පුළුවන්. සමහර ක්‍රම දින පහක් ඇතුළත භාවිත කළ හැකි වුණත්, ඉක්මනින් උපදෙස් ලබාගැනීම වඩා හොඳයි. හදිසි උපත් පාලනය දැනටමත් ඇති වී තිබෙන ගැබ් ගැනීමක් අවසන් කරන්නේ නැහැ.
- ලිංගික සම්බන්ධතාවයකට එකඟ නොවුණොත් මගේ පෞද්ගලික ඡායාරූපයක් අනිත් අයට යවනවා කියලා කෙනෙක් තර්ජනය කළොත්?”
ඒක බලපෑම් කිරීමක්. ඒ කෙනා සමඟ ලිංගික සම්බන්ධතාවයක් පැවැත්වීමට ඔයාට කිසිම බැඳීමක් නැහැ. ඔයාට ආරක්ෂාව ලැබිය යුතුයි. අපි එකට උදව් ලබාගමු.
- මම මුලින් කැමති වෙලා පස්සේ අදහස වෙනස් කළොත්?
ඔයාට අදහස වෙනස් කරන්න පුළුවන්. ඔයාගේ සහකරු හෝ සහකාරිය ඒකට ගරු කළ යුතුයි.
- කියන්න එපා — ඒ වෙනුවට මෙහෙම කියන්න
කියන්න එපා: හොඳ ළමයි ලිංගිකත්වය ගැන ප්‍රශ්න අහන්නේ නැහැ.
ඒ වෙනුවට: ප්‍රශ්න අහන එක දේවල් තේරුම් ගන්නත් සෞඛ්‍යය රැකගන්නත් උදව් වෙනවා.
කියන්න එපා: පිරිමි ළමයින්ට තමන්ව පාලනය කරගන්න බැහැ.
ඒ වෙනුවට: හැම කෙනෙක්ම තමන්ගේ හැසිරීමට වගකිව යුතුයි.
කියන්න එපා: ගැබ් ගැනීම වළක්වාගන්න එක ගැහැනු ළමයාගේ ප්‍රශ්නයක්.
ඒ වෙනුවට: ඒ වගකීම දෙදෙනාටම අයත්.
කියන්න එපා: මේ දේ කළොත් ආයෙත් ගෙදර එන්න එපා.
ඒ වෙනුවට: උදව් අවශ්‍ය වුණොත් ඔයාට හැම වෙලාවෙම මගේ ළඟට එන්න පුළුවන්.=
කියන්න එපා: ඇයි ඔයා ඒක වෙන්න ඉඩ දුන්නේ?
ඒ වෙනුවට: ඔයා දැන් ආරක්ෂිතද? ඔයාට මොන වගේ උදව්වක්ද අවශ්‍ය?
කියන්න එපා: ලිංගිකව සම්ප්‍රේෂණය වන ආසාදනයක් තියෙනවා කියන්නේ ඒ කෙනා අපිරිසිදුයි.
ඒ වෙනුවට: ඒක ප්‍රතිකාර සහ රැකවරණය අවශ්‍ය සෞඛ්‍ය තත්ත්වයක්.
- සහාය ලබාගත යුත්තේ කවදාද? කොහෙන්ද?
ආරක්ෂාවකින් තොර ලිංගික සම්බන්ධතාවයකින් පසුව, උපත් පාලන ක්‍රමයක් අසාර්ථක වුණොත් හෝ ලිංගිකව සම්ප්‍රේෂණය වන ආසාදනයකට නිරාවරණය වී තිබිය හැකි නම්, හැකි ඉක්මනින් වෘත්තීය සෞඛ්‍ය උපදෙස් ලබාගන්න දරුවාට උදව් කරන්න.
ලිංගික හිංසනයකට ලක් වුණොත්, පෙනෙන තුවාල නැති වුණත් ඉක්මනින් වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර ලබාගන්න. සමහර ප්‍රතිකාර නියමිත කාලයක් ඇතුළත ලබාගත යුතුයි. පවුලක් ලෙස ඉදිරියේදී කරන්නේ මොකක්ද කියලා තීරණය කරන අතරතුර වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර ප්‍රමාද කරන්න එපා.
ගැබ් ගැනීම හඳුනාගැනීමේ පරීක්ෂණ, උපත් පාලනය සහ ලිංගිකව සම්ප්‍රේෂණය වන ආසාදන සඳහා පරීක්ෂණ හා ප්‍රතිකාර ගැන මඟපෙන්වීමක් ලබාගැනීමට සෞඛ්‍ය වෛද්‍ය නිලධාරී (MOH) සායනයකින් විමසන්න පුළුවන්. පෞද්ගලිකත්වය රැකෙන ආකාරය සහ දරුවාගේ ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් සේවාවට ඇති වගකීම් ගැනත් විමසන්න.
Bakteens අධ්‍යාපනික තොරතුරු ගැන ප්‍රශ්න සඳහා එහි සඳහන් WhatsApp අංකය: 071 801 5702
දරුවාට ලැබිය යුතු ප්‍රධාන පණිවිඩය:
ඔයාගේ හැඟීම් සහ ප්‍රශ්න වැදගත්. ඔයාට නිවැරදි තොරතුරු, ගෞරවය ඇති සම්බන්ධතා සහ අවශ්‍ය වෙලාවට උදව් ලැබිය යුතුයි.
